Karty pracy na Dzień Praw Dziecka z języka polskiego to darmowy zestaw czterech kart A4 dla klas 4–6. Przygotowałam tekst o Januszu Korczaku z pytaniami, list otwarty do dorosłych, „Dekret Króla Maciusia” z ćwiczeniami dotyczącymi trybów czasownika oraz kartę o kulturze dyskusji. Materiały łączą rozmowę o prawach dzieci z czytaniem, pisaniem i argumentowaniem.
Pobierz darmowe karty pracy na Dzień Praw Dziecka – PDF
Cztery czarno-białe karty do wydrukowania na lekcję języka polskiego lub zajęcia z wychowawcą.
Przycisk otwiera podgląd na Dysku Google. Wybierz ikonę pobierania, aby zapisać plik na swoim urządzeniu.
Co znajdziesz w zestawie?
- Cztery tematy: Janusz Korczak, list otwarty, prawa i obowiązki oraz kulturalna dyskusja.
- Poziom: przede wszystkim klasy 4–6; wybierz zadania zgodnie z umiejętnościami uczniów.
- Format kart: A4, układ pionowy, druk czarno-biały.
- Przygotowanie: wydruk i długopis lub ołówek.
- Zastosowanie: język polski, godzina wychowawcza, zajęcia dodatkowe i nauka w domu.
Kiedy obchodzimy Dzień Praw Dziecka?
Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka obchodzimy 20 listopada. To rocznica przyjęcia przez Zgromadzenie Ogólne ONZ Konwencji o prawach dziecka w 1989 roku. W 2026 roku 20 listopada przypada w piątek.
Na języku polskim proponuję wykorzystać ten temat do pracy ze słowami, które mają znaczenie w codziennych relacjach: szacunek, godność, opinia, odpowiedzialność, argument, apel. Uczniowie mogą wyjaśniać ich sens, szukać przykładów i używać ich we własnych wypowiedziach.
Dzień Praw Dziecka na języku polskim – opis czterech kart
1. „Dziecko też jest człowiekiem” – Janusz Korczak i czytanie ze zrozumieniem
Pierwsza karta zawiera krótki tekst nieliteracki o Januszu Korczaku: jego pracy, podejściu do dzieci oraz udziale wychowanków w życiu Domu Sierot. To opracowanie przygotowane na potrzeby ćwiczenia.
Uczeń ocenia cztery zdania jako prawdziwe lub fałszywe, wyszukuje informacje o zajęciach Korczaka i wskazuje dwa przykłady aktywności dzieci. Następnie określa cel tekstu oraz uzasadnia odpowiedź.
Pomysł na omówienie: poproś, aby przy każdym zdaniu P/F uczniowie wskazali fragment tekstu potwierdzający wybór.
2. „List otwarty do dorosłych” – pisanie w obronie praw dzieci
Druga karta pomaga napisać list otwarty liczący 10–12 zdań. Uczeń występuje w imieniu uczniów, wybiera jedno prawo, podaje dwa argumenty i przykład z życia szkoły. Jego zadaniem jest również zaproponowanie konkretnego działania.
W dymkach umieściłam podpowiedzi: „Zwracamy się z prośbą…”, „Mamy prawo do…”, „Pragniemy przypomnieć, że…”, „Apelujemy o…”. Na dole znajduje się krótka lista kontrolna.
Przed pisaniem: wspólnie ustalcie, czym różnią się opinia, argument i przykład. Sytuacja opisana w liście może być wymyślona.
3. „Dekret Króla Maciusia” – prawa, obowiązki i tryby czasownika
Król Maciuś Pierwszy, bohater książki Janusza Korczaka, zaprasza do stworzenia szkolnego dekretu. Uczeń zapisuje pięć praw i pięć obowiązków, a następnie podkreśla czasowniki w trybie rozkazującym.
Prawa rozpoczyna od konstrukcji „Niech każdy uczeń…”, natomiast obowiązki kieruje do jednej osoby, np. „Szanuj zdanie innych”. W dodatkowym zadaniu rozpoznaje tryby w zdaniach: „Szanuj innych”, „Szanujesz innych” i „Szanowałbyś innych”.
Wskazówka językowa: konstrukcja „niech” z czasownikiem w trzeciej osobie wyraża tryb rozkazujący. Bezokolicznik, np. „szanować”, nie jest nazwą trybu.
4. „Różnimy się? Porozmawiajmy!” – kultura dyskusji
Ostatnia karta zawiera tabelę zwrotów pomagających wyrażać opinię, zgadzać się, zgłaszać zastrzeżenia, uzasadniać stanowisko i dopytywać rozmówcę. Uczeń korzysta z niej podczas rozważania tezy: „Dzieci powinny mieć prawo wyboru przedmiotów w szkole podstawowej”.
Zaznacza stanowisko, podaje argument i przykład oraz używa co najmniej dwóch zwrotów z tabeli. Na końcu zapisuje możliwy argument osoby o innym zdaniu i odpowiada na niego z szacunkiem.
Przy omawianiu: oceniaj sposób uzasadnienia wypowiedzi. Teza służy ćwiczeniu dyskusji i nie opisuje obowiązujących przepisów.
Jak wykorzystać karty podczas lekcji?
Na jedną lekcję proponuję wybrać dwa powiązane zadania. Tekst o Korczaku może przygotować uczniów do napisania listu, a dekret – do rozmowy o zasadach wspólnego życia. Cały zestaw można rozłożyć na kilka spotkań.
- Rozpocznij od pytania: „Po czym poznajemy, że ktoś traktuje nas z szacunkiem?”. Zbierz kilka przykładów.
- Przeczytajcie tekst o Korczaku. Uczniowie wykonują zadania i wskazują dowody w tekście.
- Zaplanujcie wypowiedź. W parach wybierzcie prawo, dwa argumenty oraz propozycję działania. Sam list można napisać na kolejnej lekcji.
- Zakończ krótkim podsumowaniem: każdy zapisuje jeden zwrot, którego chce używać podczas dyskusji.
W klasie czwartej możesz wspólnie przeanalizować polecenia i przykłady. Zadanie z trybami wybierz po wprowadzeniu tych form. Starszym lub bardziej samodzielnym uczniom zaproponuj rozwinięcie kontrargumentu albo samodzielną redakcję listu bez korzystania z dymków.
Odpowiedzi i wskazówki do sprawdzania
| Karta | Odpowiedzi lub kryteria |
|---|---|
| Tekst o Korczaku | P/F: F, P, P, F. Zajęcia: lekarz, pisarz, pedagog. Aktywności dzieci: sąd koleżeński i współtworzenie gazetki. Cel tekstu: B; uzasadnienie powinno odwoływać się do treści. |
| List otwarty | Zwrot do adresatów, wskazanie prawa, dwa argumenty, przykład, propozycja działania, apel, podpis i podział na akapity. |
| Dekret | Pięć praw i pięć obowiązków zapisanych według polecenia. Tryby w części III, kolejno: rozkazujący, oznajmujący, przypuszczający. |
| Dyskusja | Stanowisko, argument, przykład, dwa podkreślone zwroty z tabeli, możliwy argument odmiennej strony i kulturalna odpowiedź. |
Najczęstsze pytania o karty na Dzień Praw Dziecka
Czy karty pracy są darmowe?
Tak. Zestaw udostępniam bezpłatnie. Przycisk pobierania znajduje się na początku artykułu.
Dla jakich klas przygotowano materiały?
Proponuję je przede wszystkim do klas 4–6 szkoły podstawowej. Poszczególne zadania dobierz do umiejętności czytania, pisania i znajomości trybów czasownika.
Czy trzeba znać „Króla Maciusia Pierwszego”?
Do wykonania dekretu wystarczy krótkie przedstawienie bohatera. Zadanie polega na tworzeniu własnych zasad i pracy z czasownikami; nie jest sprawdzianem znajomości fabuły.
Czy potrzebna jest kolorowa drukarka?
Nie. Wszystkie cztery karty są czarno-białe i mają pionowy układ A4. Wybierz skalę 100% lub „rzeczywisty rozmiar”.
Czy można wykorzystać zestaw poza 20 listopada?
Tak. Karty przydadzą się także podczas ćwiczenia argumentacji, pisania listu otwartego, powtórki trybów czasownika i rozmów o relacjach w klasie.
Więcej materiałów na język polski
Jeśli szukasz innych ćwiczeń łączących listopadowe tematy z nauką języka, zobacz również karty pracy na Święto Niepodległości oraz „Jerzyk czy jeżyk?” – ćwiczenia z pisowni rz i ż.
Źródła do rozmowy o prawach dziecka: UNICEF Polska – Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka, UNICEF Polska – czym są prawa dziecka oraz Muzeum POLIN – Janusz Korczak.
